Hoe een weekje zon en het daaropvolgende grijze lenteweer op het gemoed van mensen werkt! Door zelf enkele jaren onder de zuiderse zon te leven, heb ik ondervonden wat het klimaat kan doen met een gemiddelde mens. Het zonnetje: een mens zou er, net als Pietro Mascagni, lyrisch over worden…

Ik leerde Mascagni kennen dank zij Giovanna, de moeder van toenmalige vriend en collega Lorenzo. Ze was een tweede (of eerste?) moeder voor me. Omdat ik verliefd moest worden op de Italiaanse keuken, nodigde ze me keer op keer uit op overdadige maar waanzinnig lekkere soupers. Daarbij sleepte Giovanna vastberaden meisjes aan, die “toevallig” op bezoek waren. Dochters van vrienden en kennissen, zelfs nichtjes werden uit alle uithoeken van het grote schiereiland aangevoerd, tot grote schaamte van zoon Lorenzo, maar ik moest en zou een Italiaanse vrouw kiezen. En telkens wanneer ze haar voordeurtje met een brede glimlach voor me open deed en me innig omhelsde en kuste, lagen er keurig uit de krant geknipte jobadvertenties klaar, want om er te wonen moest ik er uiteraard ook werken.
Op een warme septemberavond pikte ik haar op aan haar huisje in de Via Mascagni. Ze had al jaren een abonnement voor twee in het Teatro Comunale, maar haar man interesseerde zich voor geen metrum in muziek en Lorenzo wilde al lang niet meer met zijn moeder op stap. Uitstapjes met mij naar de opera pasten dan ook volledig in haar uitgekookte strategie om mij – liefdevol maar met zachte aandrang – voorgoed te verankeren in haar vaderland. Ze was uitgelaten en bovendien uitgedost alsof naar ze naar een galabal ging, de grijze haren opgestoken. Terwijl we samen slenterden onder de portici van de Via Zamboni, legde ze haar arm in de mijne. Haar stralende grote ogen, die naar me lachten, vormden de enige overgebleven glimp van de zuiderse schoonheid die ze ooit was.
Nadat de lichten van het theater al lang gedimd waren en de hymne van de zon weerklonken had, hoorde ik in Apri la tua finestra voor het eerst waarom Mascagni het grootste muzikale genie is dat Italië ooit heeft voorgebracht. Zoals in alle sterke theatermuziek vielen er aan het einde van het stuk lijken: toen hoofdpersonage Iris er het leven bij inschoot, legde Giovanna haar hand op de mijne. Ze keek glunderend in mijn waterige oogjes. “Mission accomplie”, las ik er in. In het Frans uiteraard, want hoewel ik altijd mijn beste Bolognese accent boven proberen te halen, wilde ze steevast uitpakken met haar kennis van de taal die de mijne ook niet was.
Giovanna’s snode plan is uiteindelijk niet gelukt, daar stak een andere Iris een stokje voor, maar de zon heeft me wel veranderd. En de liefde voor Mascagni is gebleven. Iris wordt nog zelden uitgevoerd, het verhaal is te dun en de enscenering van het symbolistische werk veel te moeilijk. De muziek is eigenzinnig en betoverend, uit de veel te losse pols van een koppig genie dat weigerde toe te geven aan de hordes fans die hij met Cavalleria Rusticana stormachtig veroverd had. Ik kocht enkele jaren geleden de uitvoering met Placido Domingo, gewoon omdat hij Apri la tua finestra zo viriel en magistraal zingt. De aria heeft niet meer nodig dan een simpele harpbegeleiding.

Ik vind overigens dat iedere scholier of student zou moeten verplicht worden om minstens een half jaar in het buitenland te verblijven. Dat mag ook in het koude en donkere noorden voor mijn part, maar gewoon om alleen gedropt worden in een andere cultuur met mensen die een vreemde taal spreken. De blik van een gemiddeld mens zou er alleszins opener van worden en minder grijs. Lang leve de zon!

guten Morgen am 7ten Juli -
schon im Bette drängen sich die Ideen zu dir meine Unsterbliche Geliebte, hier und da freudig, dann wieder traurig. Vom Schicksaale abwartend, ob es unß erhört – leben kann ich entweder nur gantz mit dir oder gar nicht, ja ich habe beschlossen in der Ferne so lange herum zu irren, bis ich in deine Arme fliegen kann, und mich ganz heimathlich bei dir nennen kann, meine Seele von dir umgeben ins Reich der Geister schicken kann – ja leider muß es sejn – du wirst dich fassen um so mehr, da du meine Treue gegen dich kennst, nie eine andre kann mein Herz besizen, nie – nie -
O GOTT warum sich entfernen müßen, was man so liebt und doch ist mein Leben in V. so wie jezt ein kümerliches Leben -
Deine Liebe macht mich zum glücklichsten und zum unglücklichsten zugleich in meinen Jahren jezt bedürfte ich einiger Einförmigkeit Gleichheit des Lebens – kann diese bej unserm Verhältniße bestehen? -
Engel, eben erfahre ich, daß die Post alle Tage abgeht – und ich muß daher schließen, damit du den B. gleich erhälst – sej ruhig, nur durch Ruhiges beschauen unsres Dasejns können wir unsern Zweck zusamen zu leben erreichen -
sej ruhig – liebe mich – heute – gestern – Welche Sehnsucht mit Thränen nach dir – dir – dir – mein Leben mein alles – leb wohl – o liebe mich fort – verken nie das treuste Herz
deines Geliebten
Ludwig
ewig dein
ewig mein
ewig unß

hit it, lenny!

Lift your eyes
Where the roads dip and where the roads rise
Seek only there
Where the grey light meets the green air
The hermit’s chapel, the pilgrims prayer.

T.S. Eliot

Na een woest gevecht met een 3,5m hoge kerstboom (I won!), begin ik me te realiseren dat het einde van mijn sabbatical nu toch wel begint te naderen. Enigszins tevreden over het resultaat: twee boeken, vier artikels, een symposium, twee lezingen, een goedgekeurd sessievoorstel voor Leeds 2009, een opzet voor een ambitieus nieuw boek en massa’s en massa’s ideeën. Eigenlijk heb ik in retrospect berehard gewerkt, enkel het wc-boek ligt nog steeds onderaan in de schuif te bestoffen. Helaas is het werk in huis door de nekproblemen  – tegen de hooggespannen verwachtingen in – nogal mager uitgevallen.

Soms maakten kleine en grote voorvalletjes mijn dag.  Zoals de natte avonturen met Undine, Ulla en Steffie, thuis gewoon onder het zomerzonnetje luieren met een boek in de ligstoel, wandtapijten bekijken in Gent, een bezoek aan de Selexyz in Maastricht, te gekke concerten meemaken (ah, muziek!),  in een Brussels of Leuvens café met een koffietje rustig de krant lezen,  … Of die dag met monsterfiles, toen er een vrachtwagen de hele E19 blokkeerde en in Wemmel een andere tientonner het verkeer op de Brusselse ring stremde, en ik – op weg naar Brugge – in élke ochtendfile terecht kwam die ook maar zou kunnen ontstaan. Ik keek verbijsterd om me heen en vroeg me af wáár we in godes naam mee bezig zijn hier, terwijl ik (nog niet zo lang geleden) mij zelf gigantisch zat op te naaien in het verkeer.

Genoten heb ik ervan. Ik heb geweldig leuke mensen ontmoet en (spijtig genoeg) geweldig leuke mensen niet ontmoet, maar ik maak me wijs dat dat voor het grootste stuk aan hen ligt.

Ik zucht hoe langer hoe meewariger wanneer mensen zich over van alles en nog wat druk beginnen maken, vooral over hun werk eigenlijk. It’s only a fucking job, puh-lease!

Het enige waar ik nog niet uit ben, is wat de toekomst professioneel moet brengen. We zien wel… Er is nog onzekerheid en als er nog sprake is van stretch, is het keuzestretch. De batterijen zijn alleszins opnieuw opgeladen en de goesting is er terug. Dus ik kan het allemaal met zachte aandrang en kinderlijke vreugde aanraden aan iedereen. Zoals de wijze Lama ooit zei: “Het leven is te kort om dingen te doen die je niet wilt doen.” “Regel het.” “Get it done!”. “This is your wake up call!”.

Vandaag deelde Michelin zijn sterren uit. Geen spek voor mijn bek, zegt u? Wel, het reilen en zeilen in de Belgische topkeukens bevestigt slechts wat er al jaren mis aan het gaan is met onze eetcultuur, ook in eetgelegenheden zonder sterren of in de gemiddelde huiskamer.

De Standaard Online mag de beoordeling van Michelin dan wel “mild” noemen (zeker na de slachtingen van de afgelopen jaren), maar toch lijkt het niemand op te vallen dat er bijvoorbeeld in Nederland (!) 13 tweesterrenrestaurants zijn in 2009 tegenover 10 in België? Of dat er volgend jaar 12 éénsterrenrestaurants in Nederland bijkomen tegenover 5 in België? Of dat in Belgenland nog maar eens 3 restaurants een ster verliezen? Als men hoedanook de resultaten van de afgelopen jaren vergelijkt, is maar één conclusie mogelijk: in Nederland is men véél beter bezig dan in België.

Volgens mij zijn daar verschillende redenen voor. De opleiding en het leerprogramma sucken, geloof me, ik ben een ervaringsdeskundige. Het antwoord hierop? De Vlaamse regering is tijdens deze regeerperiode op het lumineuze idee gekomen om een “hervorming” door te voeren, die er hoofdzakelijk in zal bestaan dat er “keukenverantwoordelijke” i.p.v. “chef-kok” en “zaalverantwoordelijke” i.p.v. “maître d’hôtel” op je diploma zal komen te staan. Van hysterisch nationalisme gesproken… Inhoudelijk verandert er dank zij dit “goede bestuur” echter nauwelijks iets.

De belangrijkste reden is echter dat het in onze eetcultuur stilaan minder en minder belangrijk wordt wát er in je bord komt. De investering gaat niet langer naar de keukenbrigade en de goede ingrediënten, maar naar de trendy, m’as-tu-vu, dertien-in-een-dozijn interieurs, de shitty, anonieme lounge-muziek en het vijftienhoekige servies. Omdat voor de Belg blijkbaar alleen de centen tellen, laat hij zich vervolgens op het gastronomische vlak gratuit rollen. Een op de kaart aangekondigde griet wordt een goedkopere wijting op het bord, maar dank zij de bijhorende saus uit pakjes en de obligate streep industriële balsamicosiroop uit een flesje merkt onze gemiddelde gastronoom dat toch niet. Over het vlees zullen we maar helemaal zwijgen want hoe we daar collectief bedrogen worden, tart ieders verbeelding. Wild?

Restaurants die liever niet dergelijke vuile streken uithalen, zetten omwille van de kleine marges op het eten dan maar brol op de kaart. Weet u hoe “verse” tilapia of pangasius gekweekt wordt? Mocht u het weten, dan zet u wellicht (zoals ik) nooit nog één voet in een restaurant dat dergelijke massagekweekte ranzigheid op zijn kaart zet. Hoe men erin slaagt in Afrika tilapia of in Azië pangasius te kweken, naar hier te transporteren en uiteindelijk voor enkele Euro’s per kilo aan retail prijs (!) hier te verpatsen terwijl er onderweg door groot- en kleinhandel nog fiks winst gemaakt wordt, verbijstert me nog iedere dag. U niet?

Omdat we zo weinig willen betalen met zijn allen voor het eten, beslist men dan maar de nodige marge te halen op de wijnen. Flutwijnen die zelfs grootwarenhuizen niet durven opnemen in hun gamma worden u aan aan het vijfvoud van de aankoopprijs aangeboden. Reken zelf maar eens terug als u de wijnkaart inspecteert.

Het respect voor het goede product is verdwenen. Weet u nog hoe een stukje kip smaakt? Is het u ook opgevallen dat in de Belgische huiskamers, restaurants en grootwarenhuizen in grote mate borstfilets te vinden zijn? Dacht u dat men tegenwoordig dank zij de vooruitgang in gentechnologie borstfilets kan kweken? Of heeft u in een bevlogen moment wel eens nagedacht waar al die bijbehorende kippepoten dan naartoe gaan? Wel, die shippen we met zijn allen (nógmaals met subsidie) naar Afrika, waar we de lokale markten massaal kapot concurreren met diepgevroren Europese industriële kippenpoten. Om aan onze consumptiedrang te voldoen, worden kippen zo jong mogelijk geslacht en worden de te kleine borstfilets vervolgens opgespoten (jawel, opgespoten) met hoofdzakelijk een oplossing van water en rund- of varkenseiwitten. De prijs per kilogram wordt goedkoper, en de goedmenende consument vraagt zich af hoe het komt dat zijn borstfilet na het braden plots verschrompeld blijkt te zijn tot de helft of een derde van de oorspronkelijke omvang.

Waarom kan men in pakweg Frankrijk of Italië wél nog kleinschalig, lokaal geproduceerde voedingswaren aanbieden aan de consument, en hier niet?

Voor alle duidelijkheid, door de bank genomen kan je in het gemiddelde Nederlandse restaurant écht wel de legendarisch slechte Hollandse keuken tegenkomen. No doubt about it. Maar misschien moeten we ons niet blindstaren op een ander land, maar ons eens afvragen hoe goed we zelf écht wel bezig zijn.

Dit echter hebben priesters en leken gemeen dat ze allen klaarwakker zijn als er een voordeel te behalen valt, en dat iedereen op dat gebied de wetten wél kent! Maar valt er iets te dragen, dan schuiven ze die last wijselijk op andermans schouders en laten zo te zeggen anderen ervoor opdraaien.

Zoals wereldse vorsten immers ook gedeelten van hun bestuurstaak aan plaatsvervangers overdragen, en de plaatsvervanger ze weer aan zijn plaatsvervanger doorgeeft, zo laten zij heel de beoefening der vroomheid uit bescheidenheid aan het volk over. Het volk schuift die af op hen die ze ‘kerkmensen’ noemen, alsof ze zelf helemaal niets met de kerk te maken hadden. De priesters op hun beurt, die zich ‘wereldlijk’ noemen alsof ze aan de wereld waren gewijd, wentelen deze last af op de regulieren, de regulieren op de monniken, de monniken van een minder strenge orde op die van een strenge orde, en allen gezamenlijk op de bedelmonniken; de bedelmonniken tenslotte op de kartuizers, en bij hén alleen houdt de vroomheid zich schuil, en wel zo goed dat ze haast nooit te zien is.

Desiderius Erasmus, 1508

Epitaphie van een uytgelopen monick

Hier legt Ioannes, te voren Broer Ian

Als hy noch droech syn gheschoren cruyn

Maer hy wert ghereformeert in een ander man

Alleen met het hanghen den cap op den tuyn

Hij troude Catharina, te voren Suster Lynken

Hij leefde als een vercken

En hij stierf ghelyck een swynken

A°1617

Het Klarafestival loopt nog tot 12 september onder de titel “Forza Musica!” en met als één van de thema’s (jawel!) Italië. U bent een culturele illiterato als u niet tenminste één van de activiteiten zou bijwonen.

Wie dacht dat het festival voor bestofte bejaarden bedoeld is, moet eens luisteren naar de reportages van onze goeie ouwe Olav (“met een v”), die met Thomas Vanderveken door Italië struinde en elke morgen tijdens Klara Wakker verslag uitbrengt. Beluister bijvoorbeeld de reportage over het bezoek aan de graftombe van Vergilius. Vooral bij het filmpje Entrare Adagio (op en top Olav) vraag je je af hoe lang het nog duurt voordat het talent van deze merkwaardigste aller reporters door de pennenlikkers bij de VRT eens ten volle benut wordt.

Klarafestival:

• blog
• op Facebook
• op Youtube
• op Netlog